بازگشت حساب‌شده ترکیه به عراق؛ چرخشی دیپلماتیک در برابر نفوذ فزاینده ایران

✍ کارشناس ارشد روابط بین‌الملل:مهدی سلیمی

طرح جدید ترکیه برای عادی‌سازی وضعیت در شمال عراق از طریق مذاکره با پ.ک.ک و بازگرداندن هزاران عضو این گروه، تنها یک ابتکار امنیتی نیست؛ این حرکت، نشانه‌ای بارز از بازطراحی نقشه ژئوپولیتیک غرب آسیا تحت تأثیر قدرت فزاینده جمهوری اسلامی ایران است. آنکارا که برای سال‌ها با عملیات‌های نظامی در شمال عراق حضوری فعال داشت، اکنون در حال تغییر استراتژی خود به سمت دیپلماسی است و این تغییر، مستقیماً با تحکیم موقعیت ایران در عراق مرتبط است.

جمهوری اسلامی ایران با ایجاد یک شبکه نفوذ عمیق سیاسی، اقتصادی و امنیتی در عراق،این کشور را به حیاط خلوت استراتژیک خود تبدیل کرده است. این واقعیت که واشنگتن از «افزایش فعالیت‌های ایران» در عراق ابراز نگرانی می‌کند، به تنهایی گواه این امر است. از تشکیل دولت در بغداد تا بسیج گروه‌های مقاومت، دست تهران در تعیین معادلات عراق باز است. این هژمونی بی‌چون و چرا، منافع ملی ترکیه را با چالش مواجه ساخته است.

در این صحنه، طرح صلح ترکیه با پ.ک.ک را باید پاسخی استراتژیک به این تغییر موازنه قدرت دانست. آنکارا دریافت که ادامه رویکرد صرفاً نظامی، نه تنها پ.ک.ک را تضعیف نکرده، بلکه فضای مانور بیشتری در اختیار رقیب سنتی، یعنی ایران، قرار داده است. با خروج نسبی آمریکا از منطقه و پررنگ‌تر شدن نقش تهران، ترکیه نمی‌تواند از گردونه رقابت در عراق، کشوری با مرزهای طولانی و منافع حیاتی، حذف شود.

بازگشت ترکیه به صحنه عراق، بنابراین، نه یک انتخاب که یک اجبار ژئوپولیتیک است. این کشور با استفاده از اهرم مسئله کردی و ارائه طرحی برای صلح، در تلاش است موازنه‌ای در برابر نفوذ همه‌جانبه ایران ایجاد کرده و نقشه‌ای برای حضور پایدار و مؤثر خود در آینده عراق ترسیم کند. عراق امروز، عرصه رقابت دو قدرت منطقه‌ای است، و ترکیه دارد با ابزاری جدید به این میدان بازمی‌گردد.