نفقه پس از مرگ همسر؛ تداوم حمایت حقوقی از زن در فقدان زوج

به گزارش خبر شهر،مرگ همسر، صرفاً یک واقعه عاطفی و خانوادگی نیست، بلکه آثار حقوقی گسترده‌ای نیز به دنبال دارد. یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها پس از فوت زوج این است که آیا نفقه زن پس از مرگ همسر نیز برقرار می‌ماند یا خیر؟ حقوق ایران با نگاهی حمایتی، در برخی فروض، همچنان برای زن حق نفقه قائل شده و او را در این مقطع حساس بدون پشتوانه رها نکرده است.

این مقاله به بررسی مبانی قانونی، شرایط، حدود و تفاوت‌های نفقه پس از مرگ همسر می‌پردازد؛ موضوعی که در عین اهمیت، گاه به اشتباه با ارث یا مستمری خلط می‌شود.

مفهوم نفقه و مبنای قانونی آن

مطابق ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی، در عقد دائم، نفقه زن بر عهده شوهر است. نفقه شامل تمام نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، خوراک، پوشاک، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی است.

اصل کلی این است که با فوت شوهر، تعهدات شخصی او از جمله پرداخت نفقه پایان می‌یابد؛ اما قانونگذار در یک استثنای مهم، این قاعده را تعدیل کرده است.

نفقه زن در ایام عده وفات

مهم‌ترین استثنا بر اصل سقوط نفقه

بر اساس ماده ۱۱۱۰ قانون مدنی:
«زنی که شوهرش فوت کرده است، در ایام عده وفات حق نفقه ندارد، مگر این‌که زن حامله باشد که در این صورت نفقه او تا زمان وضع حمل از اموال شوهر پرداخت می‌شود.

بنابراین:

اصل بر عدم استحقاق نفقه در عده وفات است.

استثنا: زن باردار.

در این حالت، نفقه زن باردار:

از ترکه (اموال به‌جامانده از شوهر) پرداخت می‌شود،

و این حق، مقدم بر تقسیم ارث میان وراث است.

فلسفه حمایت از زن باردار پس از فوت شوهر

قانونگذار با نگاهی انسانی و اجتماعی، وضعیت خاص زن باردار را در نظر گرفته است. زن در این شرایط:

امکان تأمین مستقل معاش را ندارد،

مسئولیت حفظ جنین را بر عهده دارد،

و فقدان شوهر او را در وضعیت مضاعف آسیب‌پذیری قرار می‌دهد.

از همین رو، نفقه نه به عنوان حق شخصی زن، بلکه به منظور حمایت از جنین و حفظ کرامت انسانی مادر برقرار می‌شود.
تفاوت نفقه با ارث و مستمری

یکی از اشتباهات رایج، یکسان دانستن نفقه با ارث یا مستمری است.

نفقه: حق مالی فوری برای تأمین نیازهای روزمره، با ماهیت حمایتی.

ارث: سهم‌الارث زن از اموال شوهر که پس از تصفیه دیون تقسیم می‌شود.

مستمری: حقی که ممکن است از سوی سازمان‌هایی مانند تأمین اجتماعی برقرار شود و ارتباطی با نفقه مدنی ندارد.

نفقه زن باردار در عده وفات، جزو دیون ممتاز محسوب شده و پیش از تقسیم ارث پرداخت می‌شود.

ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه از ترکه

در صورتی که وراث یا مدیر ترکه از پرداخت نفقه زن باردار خودداری کنند:

زن می‌تواند از طریق دادگاه خانواده طرح دعوا کند،

دادگاه میزان نفقه را با جلب نظر کارشناس تعیین می‌کند،

و پرداخت آن از محل ترکه الزام‌آور خواهد بود.

جمع‌بندی

در حقوق ایران، اصل بر این است که با مرگ شوهر، تکلیف پرداخت نفقه پایان می‌یابد؛ اما این اصل، در برابر حمایت از زن باردار انعطاف‌پذیر شده است. نفقه زن باردار در ایام عده وفات، جلوه‌ای روشن از رویکرد حمایتی قانونگذار و تأکید بر کرامت انسانی زن و جنین است.

شناخت دقیق این حق، به‌ویژه برای وکلا، خبرنگاران حقوقی و فعالان حوزه خانواده، ضرورتی انکارناپذیر است؛ چرا که ناآگاهی از آن می‌تواند به تضییع حقی بنیادین منجر شود.

نویسنده:(سحرفتح الهی)